{"id":11841,"date":"2009-03-17T00:00:00","date_gmt":"2009-03-16T23:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/ravnica\/2009\/03\/17\/o-crkvi-u-vilovu\/"},"modified":"2009-03-17T00:00:00","modified_gmt":"2009-03-16T23:00:00","slug":"o-crkvi-u-vilovu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ravnica.info\/arhiva\/?p=11841","title":{"rendered":"O crkvi u Vilovu"},"content":{"rendered":"

Me\u0111u veroispovestima zastupljenim u \u0161ajka\u0161kom podru\u010dju daleko najbrojniji bili su i ostali vernici pravoslavne crkve. U pogledu nacionalne pripadnosti vernici ove religije su srpske narodnosti.<\/strong><\/p>\n

<\/p>\n

\n\t\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Pravoslavne crkvene op\u0161tine Bataljona osnovane su ve\u0107 pre osnivanja Bataljona i spadale su u duhovnu jurisdikciju pravoslavne Ba\u010dke eparhije (sa sedi\u0161tem vladike u Novom Sadu), koja je deo pravoslavne Mitropolije u Sremskim Karlovcima. U \u017dablju se nalazilo sedi\u0161te pravoslavnog protojereja za op\u0161tine Bataljona.<\/span><\/p>\n

\n\t\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 U podru\u010dju Bataljona je ve\u0107 pri njegovom formiranju svako selo imalo zdanje pravoslavne crkve, od kojih su, u prvo vreme samo u tri mesta bile podignute od tvrdog materijala.<\/span><\/p>\n

\n\t\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Prva poznata crkva u Vilovu, koja je bila, kao i dana\u0161nja posve\u0107ena sv. Stevanu De\u010danskom kralju (sveti Mrata), stajala je tamo, gde je nekada bila gostionica Gavre Tucakova. Ne zna se kada je podignuta i osve\u0107ena, ali se po starim inventarima zna, da je 1777. godine ve\u0107 postojala. Bila je sazidana od \u010derpi\u0107a, a pokrivena \u0161indrom (da\u0161\u010dicama).<\/span><\/p>\n

\n\t\"\"\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Sada\u0161nja crkva u Vilovu podignuta je izme\u0111u 1805. i 1806 godine. Temelj joj je osve\u0107en u nedelju 04. avgusta (23. jula) 1805. godine* po dozvoli dvorskog ratnog saveta.<\/span><\/p>\n

\n\t\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Duga je 24,7 m, \u0161iroka 11,5 m,visoka 8,5 m i ima toranj od 18 m, a tako\u0111e je posve\u0107ena uspomeni Svetog kralja Stevana De\u010danskog.*<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

\n\t\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Interesantni su podaci iz Prvog izve\u0161taja eparhije Ba\u010dke, autora Sergija \u0160akrak \u2013 Nini\u0107a u izdanju Eparhijske uprave Ba\u010dke iz 1893. godine gde se izme\u0111u ostalog navodi da je Vilovo mala op\u0161tina sa 1094 stanovnika i sa 191 domom. Stanovnici su ve\u0107inom Srbi, a ima i 20 Ma\u0111ara i 22 Nemca.<\/span><\/p>\n

\n\t\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Rimokatolici potpadaju pod Titel, Luterani pod Kovilj Sentivan, Kalvini pod Tisa \u2013 Kalman \u2013 Falvu. Nazarena nema. Bogoslu\u017eenje se vr\u0161i uredno i pravilno. Narod slabo poha\u0111a crkvu, osim za velike praznike. Pri\u010de\u0161\u0107uju se prili\u010dno, osobito \u017eene. Zapisnik o pri\u010de\u0161\u0107enju se ne vodi.<\/span><\/p>\n

\n\t\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Vilovo ima jednu parohiju. Sve\u0161tenik je \u0110or\u0111e Ivani\u0107 koji je za \u0111akona rukopolo\u017een 1865, a za presvitera slede\u0107e godine. Bio je o\u017eenjen i nije imao dece, a pored srpskog govorio je ma\u0111arski i nema\u010dki jezik.<\/span><\/p>\n

\n\t\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Sude\u0107i po ovom izve\u0161taju, kao i uvidu u mati\u010dne koje su vo\u0111ene u crkvi jo\u0161 od 1777 godine, ovaj sve\u0161tenik je ceo svoj dugi \u017eivotni i radni vek proveo u Vilovu.<\/span><\/p>\n

\n\t\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Crkvena op\u0161tina je u to vreme organizovana pravilno. Imala je deset odbornika i trideset skup\u0161tinara, predsednik je bio Tima Babi\u0107, \u201ezemljodelac\u201c, a perovo\u0111a Bogoljub Jovanovi\u0107.<\/span><\/p>\n

\n\t\u00a0<\/o:p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Za vreme gra\u0111anskog rata 1849. godine izuzev crkava u Titelu, Mo\u0161orinu, Vilovu i Loku, crkvena zdanja ostalih deset \u0161ajka\u0161kih sela su nestala u plamenu.<\/span><\/p>\n

\n\t\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Da je i crkva u Vilovu pretrpela izvesna o\u0161te\u0107enja tokom vo\u0111enja velikih bitaka u njenoj neposrednoj okolini govori i podatak da je i crkvenoj op\u0161tini u Vilovu 1850. godine dodeljeno 50 forinti pomo\u0107i iz fonda za br\u017eu obnovu crkava na podru\u010dju stradalom u gra\u0111anskom ratu.<\/span><\/p>\n

\n\t\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Pored toga crkve su darivane i na drugi na\u010din i to u vidu crkvenih ode\u017eda, molitvenika i crkvenih posuda. Nov\u010dane ispomo\u0107i za crkvene potrebe prispevale su i iz Rusije, gde su prikupljane na osnovu jedne molbenice srpskog patrijarha Josifa Raja\u010di\u0107a upu\u0107ene ruskom caru.**<\/span><\/p>\n

\n\t\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Po navodu u crkvenom letopisu sela Turije, koji je pisan posle Ma\u0111arske bune 1853. godine, srpsko stanovni\u0161tvo je be\u017ee\u0107i ispred Ma\u0111ara sa severa, nosilo sa sobom i skupocene crkvene predmete koji su, koliko je poznato, ve\u0107inom sme\u0161teni u selo Vilovo, Mo\u0161orin i Lok.***<\/span><\/p>\n

\n\t\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Tom prilikom je najverovatnije po napomeni u jednom privatnom letopisu u Vilovu, pisanom po predanju, ikonostas, rad slikara Stefana Teneckog, koji je pripadao crkvi u Starom Be\u010deju, rastavljen u komade i preba\u010den u Vilovo.<\/span><\/p>\n

\n\t\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Ikonostas u Vilovu iz 1752. godine, prvi do sada poznat signiran rad Teneckog, proizvod je njegove zrele umetni\u010dke faze.<\/span><\/p>\n

\n\t\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Iako nema pouzdanog podatka o godini ro\u0111enja, ovog velikog umetnika, pretpostavlja se da je ro\u0111en u drugoj deceniji XVIII veka. Kao vrlo mlad oti\u0161ao je u Rusiju da u\u010di slikarstvo. Plemi\u0107 poreklom iz Lipove, Tenecki je po zavr\u0161enom slikarskom obrazovanju u Rusiji, do\u0161ao u Arad, gde je u\u017eivao veliki ugled i postao senator.<\/span><\/p>\n

\n\t(Stefan Tenecki \u2013 sredina XVIII veka – Autoportret)<\/o:p><\/span><\/font><\/p>\n

\n\t\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 U Aradu je Tenecki imao svoju radionicu sa u\u010denicima. Iako spada u red najtalentovanijih srpskih slikara svoga vremena u na\u0161oj istoriji umetnosti je bio slabo zapa\u017een uglavnom iz razloga \u0161to nisu bili poznati njegovi najbolji radovi.<\/span><\/div>\n
\n\t\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Po\u0161to je ikonostas vilova\u010dke crkve, rad Stefana Teneckog, pravljen za znatno ve\u0107u i monumentalniju crkvu, prilikom preno\u0161enja morao je biti prilago\u0111en prostoru u kome se sada nalazi.<\/span><\/div>\n
\n\t\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Verovatno radi lak\u0161eg transportovanja, ikonostas je bio izrezan u nekoliko delova, \u010dime su o\u0161te\u0107eni ne samo okvirni drvorezbarski radovi barokne formalne stilizacije (\u0161koljka, akantusa list, voluta), ve\u0107 je \u010ditav jedan niz dopojasnih figura proroka u gornjim zonama ikonostasa horizontalno prerezan i naknadno sastavljen.<\/span><\/div>\n
\n\t\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Tako\u0111e su usled nedovoljne \u0161irine crkvene la\u0111e pojedine ikone izostavljene, tako da na ikonostasu imamo samo dve prestone ikone, 10 ikona apostola i 10 razli\u010ditih ikona.<\/span><\/div>\n
\n\t\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Ikonostas je ra\u0111en u tzv. prelaznom ili kompromisnom stilu tradicionalne i barokne umetnosti.<\/span><\/div>\n

\n\t\u00a0<\/o:p>(Fotografija Ikonostasa u Vilovu)<\/span><\/font><\/p>\n

\n\t\u00a0<\/o:p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 U duhu tradicionalnog slikarstva ra\u0111ene su naro\u010dito prestone ikone. Izrazito vizantijski ikonografski tipovi, mirne i dostojanstvene figure temeljno postavljene, kao i zlatni tapet koji \u010dini pozadinu ovih slika<\/span>\u00a0 <\/span>komponente su tradicionalnog ikonopisa. Me\u0111utim bogate draperije figura pokrivene pozla\u0107enim, nestilizovanim biljnim ornamentima (na zlatnim pozadinama ista ornamentika je iscrtana crnom bojom), zatim detalji kao \u0161to su barokne krune na glavama Bogorodice i sv. Nikole, poznavanje anatomije bez ikakve stilizacije formi i najzad zvu\u010dna i bogata paleta upu\u0107uju na uticaj baroka.<\/span><\/p>\n

\n\t\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Ostale ikone na ikonostasu su u neznatno ve\u0107oj meri oslobo\u0111ene uticaja tradicionalnog slikarstva. Zlatna ornamentisana pozadina se vi\u0161e nigde ne javlja, ve\u0107 su pojedina\u010dne figure apostola, kao i kompozicije, postavljene u izvanredno lepe pejza\u017ee. To se naro\u010dito odnosi na drugu zonu ikonostasa, gde su pojedina\u010dne figure apostola i jevan\u0111elista sme\u0161tene u realisti\u010dke pejza\u017ee, koji kao takvi predstavljaju za sredinu XVIII veka pravu retkost.<\/span><\/p>\n

\n\t\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Pejza\u017ei su slikani tonski u zeleno sme\u0111oj gami, ra\u0111eni slobodnim potezom veoma lazurno. Vidi se da je umetnik rado slikao vodu, jer se skoro redovno javlja kao kristalno providna te\u010dnost.<\/span><\/p>\n

\n\t\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 U pejsa\u017eu iza figure apostola Jovana naslikana je roda koja stoji na jednoj nozi na obali reke.<\/span><\/p>\n

\n\t\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Figure apostola i jevan\u0111elista, u mirnom i slobodnom stavu, obu\u010dene su u hitone i himotijone ukra\u0161ene zlatom<\/span>\u00a0 <\/span>i srebrnim ornamentima.<\/span><\/p>\n

\n\t\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Sna\u017ean i slobodan crte\u017e figura i uspela materijalizacija te\u0161kih brokatnih draperija, pokazuju majstorovu sigurnost u shvatanju baroknih likovnih problema.<\/span><\/p>\n

\n\t\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Kompozicije praznika koje zahvataju tre\u0107u zonu ra\u0111ene su po tradicionalnim shemama i deluju mirno i jednostavno bez baroknog zamaha i dinamike.<\/span><\/p>\n

\n\t\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Na odelima naslikanih li\u010dnosti nema karakteristi\u010dne zlatne ornamentike ve\u0107 se pozlata javlja u pojedinim delovima ode\u0107e ili na delovima mobilijara.<\/span><\/p>\n

\n\t\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Iznad prazni\u010dnih ikona nalazi se Raspe\u0107e sa Bogorodicom i sv. Jovanom, slikano sasvim u stilu prestonih ikona, a levo i desno su medaljoni sa poprsjima proroka. Ovi se proroci i u crte\u017eu i u koloritu razlikuju od ostalih slika na ikonostasu.<\/span><\/p>\n

\n\t(Prestona ikona Bogorodice sa Isusom u naru\u010dju)<\/span><\/div>\n
\n\t\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Fizionomije su date ekspresivnije i individualnije, draperije su ra\u0111ene jo\u0161 slobodnije, a kolorit je upadljivo svetliji, tako da dok na ostalim ikonama preovla\u0111uju toplo sme\u0111i, tamno zeleni, purpurni i tamno plavi tonovi, ovde su naro\u010dito istaknuti jasni i ne\u017eni tonovi svetlo crvene<\/span>\u00a0 <\/span>i plave boje. Svi ovi elementi ukazuju na ruku drugog majstora, koji je Teneckom pomagao u slikanju ikonostasa kao njegov u\u010denik ili saradnik. Treba ista\u0107i i vanredno lepe Blagovesti na carskim dverima u kojima figure Bogorodice i Arhan\u0111ela zadr\u017eavaju u ljupkim pozama tradicionalnu mirno\u0107u.<\/span><\/div>\n
\n\t\u00a0<\/div>\n
\n\t(Levo krilo carskih dveri na Ikonostasu \u2013 Bogorodica na Blagovesti)<\/span><\/div>\n
\n\t\u00a0<\/div>\n
\n\t\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Tehnika slikanja je u duhu zapadne umetnosti. Slikano je na drvetu uljem, i to direktno, bez prethodne podloge gipsa ili platna kao \u0161to je slu\u010daj u tradicionalnom ikonopisu.<\/span><\/div>\n
\n\t\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Najzad treba ista\u0107i izvanredan drvorez ovog ikonostasa koji je \u010dist produkt barokne umetnosti nepoznatog drvorezbara.<\/span><\/div>\n
\n\t\u00a0<\/div>\n
\n\t\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Re\u0161enjem br. 469 od 26. juna 1957. godine Zavoda za za\u0161titu i nau\u010dno prou\u010davanje spomenika kulture APV u Novom Sadu Ikonostas srpske pravoslavne crkve u Vilovu, srez novosadski, vlasni\u0161tvo crkvene op\u0161tine Vilovo, rad Stefana Teneckog, ra\u0111en u godini 1752. na kome je u \u010detiri zone raspore\u0111eno trideset devet ikona, stavljen je pod za\u0161titu dr\u017eave.<\/span><\/div>\n
\n\t\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Re\u0161enjem br 936\/67 od 27.03. 1968. godine Pokrajinskog zavoda za za\u0161titu spomenika kulture u Novom Sadu stavljene su tako\u0111e pod za\u0161titu zakona i registrovane kao spomenici kulture dve knjige koje su vlasni\u0161tvo srpske pravoslavne crkvene op\u0161tine u Vilovu.<\/span><\/div>\n
\n\t\u00a0<\/div>\n
\n\t\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 PRESTONO JEVAN\u0110ELJE, LAVOV, 1690. god. Knjiga je sada ukori\u010dena u pune drvene korice prevu\u010dene plavim somotom i okovana pristojnim okovom malih plo\u010dica od tankog srebrnog lima sa presovanim ukrasima i likovima. Na sredini je plo\u010dica zvezdastog oblika sa blagodatnim zracima, a u okvirenom ovalu tordiranom vrpcom Vaskrsenje. U uglovima su plo\u010dice jevan\u0111elista u sede\u0107em stavu, sa knjigama i simvolima. Figure su u plitkom reljefu.<\/span><\/div>\n
\n\t\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Na donjoj korici je na sredini osmokraki krst sa kopljem i gubom, a u pozadini je grad Jerusalim u zvezdastom okviru i plitkom reljefu.<\/span><\/div>\n
\n\t\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Veli\u010dina listova je 18,5 x 30cm. Ima 12 + 412 listova.<\/span><\/div>\n
\n\t\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Prema novom zapisu na postavi gornje korice, jevan\u0111elje je prevukla novim somotom popadija Olga Zelenska, somot je darovala Lenka Dobri\u0107 (Vuli\u0107) 1939. godine i platila 80 dinara. Okov je kupio trgovac Aksentije Gali\u0107 za 400 dinara i stavljen je u drugoj polovini avgusta 1940. godine. Zabele\u017eio je jerej Kiril Zelenski.<\/span><\/div>\n
\n\t\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 PRAVOSLAVNO ISPOVEDANJE VERE, ruskog izdanja za vreme patrijarha Andrijana. Ovo je izdanje iz po\u010detka XVIII veka. Knji\u017eica je malog formata, 9,8 x 15,5 cm. Ima 352 paginirane stranice \u2013 30 posebno ozna\u010denih listova azbu\u010dnog registra. Neki su listovi izgubljeni, kao predgovor i uvod i jo\u0161 po neki. Knji\u017eica je u dosta lo\u0161em stanju, razvezana, polomljene donje korice, ove\u0161talog poveza, odlepljenih listova.<\/span><\/div>\n
\n\t\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Osobito su slabi, pohabani i isprljani predlistovi s obe strane knjige, na kojima su va\u017eni i zanimljivi zapisi.<\/span><\/div>\n
\n\t\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Iz inventara bogoslu\u017ebenih i crkvenobogoslovskih knjiga na crkvenoslovenskom jeziku pri svetom hramu svetog Stevana De\u010danskog u Vilovu koji je sastavio 15. jula 1972. godine jerej Pavle Jati\u0107, vidimo da se u Vilovu \u010duva jo\u0161 53 komada raznih crkvenih knjiga i zapisa.<\/span><\/div>\n
\n\t\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 Radovi na odr\u017eavanju i obnovi hrama su poslednji put izvr\u0161eni tokom 1979. godine.<\/span><\/div>\n
\n\t\u00a0<\/div>\n

\n\t\u00a0<\/o:p><\/span><\/font>* A. \u0110uki\u0107: Ne\u0161to o pro\u0161losti pravoslavnih crkava U \u0160ajka\u0161koj, (Pre\u0161tampano iz Srpskog sinoda za godinu 1893) Novi Sad, 1893.<\/span><\/p>\n

\n\t** Ukaz od 12. maja 1851, B. 2222\/2441, u reg. RKM, 37. rub., br. 1 i od 16. septembra 1851, V 5043, u reg Bataljona, V 4083. Nije se moglo utvrditi kolike sume su od toga dobile \u0161ajka\u0161ke op\u0161tine.<\/span><\/p>\n

\n\t*** Ovaj letopis se \u010duva u kancelariji Pravoslavne crkvene op\u0161tine u Turiji (u rukopisu pisan 1853. godine)<\/span><\/p>\n

Autor:<\/strong> Dragoslav \u0106ur\u010di\u0107, dipl. pravnik
\nDatum:<\/strong> 17, 03, 2009.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Me\u0111u veroispovestima zastupljenim u \u0161ajka\u0161kom podru\u010dju daleko najbrojniji bili su i ostali vernici pravoslavne crkve. U pogledu nacionalne pripadnosti vernici ove religije su srpske narodnosti.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-11841","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nekategorizovano"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ravnica.info\/arhiva\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11841","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ravnica.info\/arhiva\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ravnica.info\/arhiva\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ravnica.info\/arhiva\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ravnica.info\/arhiva\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=11841"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ravnica.info\/arhiva\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11841\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ravnica.info\/arhiva\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=11841"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ravnica.info\/arhiva\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=11841"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ravnica.info\/arhiva\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=11841"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}