{"id":10972,"date":"2008-01-14T00:00:00","date_gmt":"2008-01-13T23:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/localhost\/ravnica\/2008\/01\/14\/curug\/"},"modified":"2008-01-14T00:00:00","modified_gmt":"2008-01-13T23:00:00","slug":"curug","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ravnica.info\/arhiva\/?p=10972","title":{"rendered":"\u010curug"},"content":{"rendered":"

Selo koje najvi\u0161e li\u010di na grad<\/strong><\/p>\n

<\/p>\n

\n
\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u010curug je najve\u0107e naselje u \u0160ajka\u0161koj. Danas to vi\u0161e nije.
\n<\/span><\/font>
\n<\/span><\/font><\/div>\n

\"\"<\/span><\/font>
\n
\n<\/span><\/font><\/div>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Sme\u0161ten je na visokoj lesnoj terasi na desnoj obali Tise. Tisa je, prave\u0107i svoj najve\u0107i meandar kod \u010curuga, podlokavala lesnu terasu i stvorila je strme odseke. Mesto se tako na\u0161lo na samoj obali reke.Korito reke je ispravljeno 1858. i meandar je postao velika mrtvaja. Pre prokopavanja novog toka Tisa je imala veliki zna\u010daj za \u010curug i okolna sela, jer je on bio pristani\u0161te i trgova\u010dko mesto. Sada je on to prestao da bude.<\/o:p><\/span><\/font><\/div>\n
<\/div>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Kroz \u010curug prolazi va\u017ena saobra\u0107ajnica u pravcu sever-jug, kojom je mesto povezano sa svim potiskim naseljima od Segedina do Titela. Istim pravcem ide kroz \u010curug i \u017eelezni\u010dka pruga od Novog Sada do Subotice i prema Ma\u0111arskoj.<\/o:p><\/span><\/font><\/p>\n

<\/div>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Iako je \u010curug poljoprivredni kraj, racionalno gazdovanje u \u010duru\u0161kom ataru po\u010delo je tek posle komasacije iz 1894. godine. Od tada se na udaljenijim imanjima intenzivno grade sala\u0161i gde su se obavljali svi poljoprivredni poslovi.<\/span><\/font><\/span><\/font><\/p>\n

<\/div>\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u010curug je vrlo staro naselje. O tome govore i arheolo\u0161ki nalazi na lokalitetu „Jarak“ kod \u010curuga. Stru\u010dnjaci smatraju da se radi o vremenu na prelazu iz hal\u0161tatske u latensku kulturu sredinom 4. veka pre nove ere. Svoje naseobine gradili su Kelti, Jazigi, Da\u010dani, Huni, Avari, Protobugari, Franci sve do dolaska Slovena i Ma\u0111ara.U ba\u010dkoj \u017eupaniji za vreme Arpadovaca bila su \u010detiri naselja sa imenom \u010curug. Jedno od njih je prethodilo ovom \u010curugu na Tisi. Prvi pomen imena mesta je u poveljama kralja Bele IV iz 1238. pod imenom \u010curlak (Churlak). Od 1254. \u010curug se spominje kao posed koji \u010desto menja svoje gospodare. Neko vreme je bio posed \u0110ur\u0111a Brankovi\u0107a. Dolaskom Turaka (1526) u ove krajeve \u010curug pripada titelskoj nahiji u segedunskom sand\u017eaku. Prema popisu iz 1554. imao je svega \u0161est domova a u 17. veku se vodi kao naseljeno mes<\/span><\/font><\/span><\/font>to. Sa Arsenijem \u010carnojevi\u0107em, 1690, u \u010curug se doseljava ve\u0107i broj porodica. Posle Karlova\u010dkog mira (1699) \u010curug ulazi u sastav Potiske granice i sedi\u0161te je kapetana (Jovan Lazarevi\u0107). Ukidanjem granice 1750. uklju\u010duje se u Potiski di\u0161trikt sa sedi\u0161tem u Be\u010deju. Kada je osnovan \u0160ajka\u0161ki bataljon (1763) \u010curug je jedno od prvih \u0161est provincijskih mesta koja 1769. ulaze u sastav Bataljona, najpre sa Gospo\u0111incima \u010dini jednu kompaniju,a 1809. se izdvaja u posebnu.<\/o:p><\/span><\/font><\/p>\n

<\/div>\n

Tokom 19. veka \u010curug je zadesilo pet velikih nesre\u0107a: kuga hara 1830\/31; u Srpskom narodnom pokretu 1848\/9. selo je popaljeno, \u017eivalj pobijen, \u0161to je preostalo izbeglo je; kolera kosi \u010curug 1866. i dve poplave, 1888. i 1895. godine.<\/o:p><\/span><\/font><\/p>\n

<\/div>\n

Posle razvoja\u010denja Bataljona (1873) \u010curug pripada novoformiranom \u017eabaljskom srezu u okviru ba\u010dko-bodro\u0161ke \u017eupanije. Ujedinjenjem Vojvodine sa Kraljevinom Srbijom, posle Prvog svetskog rata postaje deo dr\u017eave Srba, Hrvata i Slovenaca.<\/span><\/font><\/span><\/font><\/p>\n

<\/div>\n

\"\"<\/span><\/font>Prva pravoslavna crkva u \u010curugu podignuta je 1742. od pletara. Me\u0111utim, kako se \u017eivalj uve\u0107avao bilo je potrebe da se izgradi nova crkva, ve\u0107a i od boljeg materijala. Crkva je sagra\u0111ena 1773. na istom mestu kao i stara a uz blagoslov ba\u010dkog vladike Arsenija (Radivojevi\u0107a) posve\u0107ena je na Spasovdan iste godine. Prema tvrdnjama parohijalnog administratora Vasilja Teofanovi\u0107a (1891) ona je trajala sve do 1849. kada je zajedno sa selom spaljena. Obnavljanje spaljene crkve na istom mestu nije bilo preporu\u010dljivo zbog blizine Tise (28 m) i opasnosti od podlokavanja. Gradnja nove crkve u sredi\u0161tu sela zapo\u010dela je 1857, posve\u0107enje u slavu Spasova obavio je \u017eabaljski protojerej Maksim Papi\u0107 1861. a blagoslovio ba\u010dki vladika Platon (Atanackovi\u0107) 1862. godine.<\/span><\/font><\/span><\/font><\/p>\n

<\/div>\n

\u010curu\u0161ka \u0161kola je bila me\u0111u najstarijima u \u0160ajka\u0161koj. Najraniji pisani podatak je iz 1785. kada je ocenjeno da je stara i tro\u0161na. Sa gradnjom nove i lep\u0161e se odugovla\u010dilo, \u010dak se smatra da je i 1802\/3, kada je imala 60 \u0111aka, bila u istom stanju kao i ranije. Zabele\u017eeno je da je 1835. sagra\u0111ena jedna zgrada a druga je podignuta 1851\/2. o tro\u0161ku op\u0161tine. Tek od 1815. bili su poznati \u010duru\u0161ki u\u010ditelji, a dotle je nastavu izvodio Ignjat Savi\u0107. Od 1919. radila je dr\u017eavna narodna \u0161kola.<\/o:p><\/span><\/font><\/p>\n

<\/div>\n

Srpska \u010ditaonica otvorena je 1869. na predlog u\u010ditelja Stevana Jankovi\u0107a. Njegovim zalaganjem osnovano je i Srpsko crkveno peva\u010dko dru\u0161tvo 1868. godine. Kulturno-prosvetno dru\u0161tvo „Kolo“ osnovano je 1902. a \u010duru\u0161ka omladina osnovala je 1907. dru\u0161tvo „Srpski Soko“. U \u010curugu je pored ovih dru\u0161tava postojala i radila \u017denska dobrotvorna zadruga u \u0160ajka\u0161koj. Pored srpskih radila je i Ma\u0111arska \u010ditaonica, Ma\u0111arsko peva\u010dko dru\u0161tvo, zatim Jevrejsko ukopno dru\u0161tvo i sli\u010dno.<\/span><\/font><\/span><\/font><\/p>\n

<\/div>\n

Popisom iz 1720. u \u010curugu je zabele\u017eeno 18 ribara, la\u0111ar, dun\u0111er, mesar, ko\u010dija\u0161, \u0107ur\u010dija, dva abad\u017eije i jedan osrednji trgovac. \u010curug je onda imao i jednu suva\u010du i, naravno, suva\u010dare. Podaci o prvim samostalnim zanatlijama su iz 1815. i kasnije. Kolar Jozef Fuks je jo\u0161 1810. pla\u0107ao taksu, ali se tek 1815. stalno naselio u \u010curugu. Prvih godina 19. veka \u010curug je najve\u0107e naselje u \u0160ajka\u0161koj, pa se samim tim smatrao i trgova\u010dkim mestom, s obzirom da su se u jesen \u017eitaricama tovarile la\u0111e za Hrvatsku i savernu Ma\u0111arsku i u druge krajeve u Monarhiji. Tako je 1803. bilo osam trgovaca. Trgovci \u017eitaricama bili su Teodor, Petar i Jovan Petrovi\u0107 a stokom su trgovali \u010dlanovi porodice Tapavica. Mihail Tapavica dr\u017eao je kr\u010dmu koju mu je preneo ro\u0111ak Matijas Lorenc, dok je sam kupio jo\u0161 tri. Prvo svrati\u0161te (gostionica sa preno\u0107i\u0161tem) \u201eKod d<\/span><\/font><\/span><\/font>va bela goluba\u201c otvorio je jo\u0161 1809. trgovac Petar Kana\u010dki, koji \u0107e kasnije do 1815. zakupljivati i kr\u010dme. Na Tisi kod \u010curuga 1825. bilo je devet vodenica. Po\u010detkom 1914. raspisan je konkurs za uvo\u0111enje elektri\u010dnog svetla u domove i po ulicama.<\/o:p><\/span><\/font><\/p>\n

<\/div>\n

Izme\u0111u dva svetska rata postojala su dva mlina, ciglana i mlekara. Zatim dve zemljoradni\u010dke zadruge koje su osnovane jo\u0161 1901. i radile su do 1941. godine.<\/o:p><\/span><\/font><\/p>\n

<\/div>\n

Od finansijskih institucija treba spomenuti najraniju Zadrugu za me\u0111usobno pomaganje i \u0161tednju iz 1880\/82. godine. Od 1902. do 1909. otvorene su jo\u0161 tri sli\u010dne nov\u010dane zadruge.<\/span><\/font><\/span><\/font><\/p>\n

<\/div>\n

\u010curug nije mogao da postane centar uprkos tome \u0161to je najve\u0107e naselje u \u0160ajka\u0161koj. Razlozi su u ne\u0161to nepovoljnijem geografskom polo\u017eaju. Zato je upu\u0107en na \u017dabalj, sedi\u0161te, nekada sreza, danas op\u0161tine i Novi Sad, centar regiona. \u010curug je planski gra\u0111en, sa u\u0161orenim ku\u0107ama i unakrsno prose\u010denim ulicama. Od svih \u0161ajka\u0161kih naselja on ima izgled koji najvi\u0161e li\u010di na gradski. Njegov centar je ure\u0111en po ugledu na najve\u0107e gradske centre, sa proznim prostorom i parkom, \u010dije su glavne ulice dobile asfalt jo\u0161 pre Prvog svetskog rata.<\/o:p><\/span><\/font><\/p>\n

<\/div>\n
<\/div>\n

Literatura: Op\u0161tina \u017dabalj, Branislav Bukurov, Novi Sad, 1983; <\/em><\/span><\/font><\/span><\/font><\/o:p>
\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u0160ajka\u0161ka I i II, Istorija, MS i Vojvo\u0111anski muzej, Novi Sad, 1975;
\n<\/em><\/span><\/font>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u010curug kroz istoriju, MZ \u010curug i Prometej, 2002.<\/span><\/font><\/em>\n<\/p>\n

<\/span><\/font><\/em>\"\"<\/a><\/span><\/font><\/div>\n

Autor:<\/strong> Dragan Kolak
\nDatum:<\/strong> 14, 01, 2008.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Selo koje najvi\u0161e li\u010di na grad<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-10972","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nekategorizovano"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ravnica.info\/arhiva\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10972","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ravnica.info\/arhiva\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ravnica.info\/arhiva\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ravnica.info\/arhiva\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ravnica.info\/arhiva\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=10972"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ravnica.info\/arhiva\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10972\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ravnica.info\/arhiva\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=10972"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ravnica.info\/arhiva\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=10972"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ravnica.info\/arhiva\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=10972"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}